Cultuur / marketing · Deel 1 van 2
Elf manieren om van cultuur te houden
Over het Culturele Doelgroepenmodel en de moed om te kiezen.
13 november 2026 · Roy de Letter

Stel een willekeurig theater de vraag voor wie het nieuwe seizoen bedoeld is, en het antwoord luidt vaak "voor iedereen". Op papier klinkt dat gastvrij. In de seizoensbrochure levert het een tekst op die tegelijk een student, een gezin met kleuters en een abonnee van zeventig moet aanspreken. Het eindigt dan bij zinnen als "een avond vol emotie, humor en verwondering": een zin waarin geen van die lezers zichzelf terugziet.
Wie iedereen wil bereiken, kiest kanalen waar niemand in het bijzonder zit en kan na vier jaar niet uitleggen wat er is veranderd. Kiezen is lastig zolang het beeld van "ons publiek" bestaat uit een gemiddelde leeftijd en een onderbuikgevoel. Het Culturele Doelgroepenmodel helpt om dat beeld scherp te krijgen.
Twee buren, twee werelden
Rotterdam Festivals ontwikkelde het model speciaal voor de culturele sector. Het combineert levensfase, opleiding en inkomen met mediagebruik en met cultureel gedrag: wat mensen bezoeken, hoe vaak en waarom.
Neem twee buren in dezelfde straat, allebei 45, met een vergelijkbaar inkomen. Sanne zit elke maand in de concertzaal en leest de recensies vooraf. Mark gaat een keer per jaar met zijn kinderen naar een musical en kiest op basis van wat de kinderen willen. Voor een demografische analyse zijn ze inwisselbaar. Het Culturele Doelgroepenmodel kan zulke verschillen zichtbaar maken, en een marketeer die dat weet, schrijft voor elk van hen een andere tekst.
Elf groepen
De landelijke versie van maart 2023 telt elf culturele doelgroepen:
- Culturele Alleseters
- Kindrijke Cultuurvreters
- Weelderige Cultuurminnaars
- Klassieke Cultuurliefhebbers
- Startende Cultuurspeurders
- Actieve Vermaakvangers
- Proevende Buitenwijkers
- Nieuwsgierige Toekomstgrijpers
- Flanerende Plezierzoekers
- Sociale Cultuurhoppers
- Lokale Vrijetijdsgenieters
Actualisering, november 2026: de elf groepen hierboven vormen de oorspronkelijke indeling. Het overzicht voor 2026 toont twaalf profielen: Proevende Buitenwijkers is daarin uitgesplitst in Bruisende Buitenwijkers en Ontspannen Buitenwijkers. Gebruik bij een nieuwe analyse het actuele overzicht.
Bekijk het overzicht voor 2026 ↗
Vier groepen van dichterbij
De profielen zijn kort samengevat; de voorbeelden zijn illustraties, geen beschrijving van iedere bezoeker.
| Groep | In het kort | Denkvoorbeeld |
|---|---|---|
| Culturele Alleseters | Nieuwsgierige stedelingen met een brede culturele smaak. | In één maand naar een expositie, stand-upavond en festival. |
| Kindrijke Cultuurvreters | Gezinnen met jonge kinderen die graag culturele uitstapjes maken. | Ouders die vooraf willen weten hoe laat de familievoorstelling afgelopen is. |
| Weelderige Cultuurminnaars | Welgestelde cultuurliefhebbers die bijzondere ervaringen zoeken. | Een stel dat de beste rang en een diner vooraf boekt. |
| Klassieke Cultuurliefhebbers | Liefhebbers van traditionele kunsten, vaak op hogere leeftijd. | Een vaste bezoeker die vooraf wil weten of de lift werkt. |
Rotterdam Festivals bundelt de groepen ook in drie hoofdgroepen naar hoe intensief mensen aan cultuur deelnemen: intensief, medium en licht. Volgens het Rotterdamse bereiksonderzoek over 2024 kwam 40% van het publiek uit de intensieve hoofdgroep, 24% uit de medium en 36% uit de lichte. Die verdeling beschrijft het onderzochte Rotterdamse cultuurpubliek. Het is geen gemiddelde voor iedere zaal. Licht verwijst naar deelname aan het onderzochte cultuuraanbod, niet naar iemands totale belangstelling voor cultuur.
Van model naar keuze
Zo vertaal ik het model naar vier praktische stappen.
1. Kijk wie er al komt
Laat bezoekersgegevens volgens de geldende afspraken en privacyregels aan het model koppelen. Op huishoudniveau zijn daarvoor postcode én huisnummer nodig. Stel: een poppodium denkt dat het een studentenpubliek heeft. De postcodes laten zien dat het grootste deel van de kaarten naar veertigers in de buitenwijken gaat, die komen voor de bands uit hun jeugd. Dat verandert de toon van elke nieuwsbrief.
2. Leg het naast de stad
Vergelijk het eigen publiek met de wijken eromheen. Stel: rond het theater zijn de afgelopen jaren honderden nieuwbouwwoningen opgeleverd, vol jonge gezinnen. In de zaal vormen Kindrijke Cultuurvreters een paar procent van het publiek. Daar ligt de vraag voor het komende beleidsplan.
3. Kies, en schrijf op wat blijft liggen
Kies twee, hooguit vier groepen die de komende jaren extra aandacht krijgen. Schrijf ook op welke groepen die aandacht niet krijgen. Een voorbeeldzin voor het beleidsplan:
"Tot 2028 investeren we extra in Kindrijke Cultuurvreters en Startende Cultuurspeurders. Klassieke Cultuurliefhebbers blijven welkom en houden hun abonnement, maar krijgen geen extra campagnebudget."
Die tweede zin voelt ongemakkelijk, maar zonder die zin is er niets gekozen.
4. Spreek per groep een andere taal
Dezelfde voorstelling vraagt per groep een andere tekst. Voor de Kindrijke Cultuurvreters: "Zondag 14.00 uur, 55 minuten, vanaf 6 jaar. De buggy kan bij de garderobe." Voor de Culturele Alleseters: "De maker speelde dit stuk vorig jaar in een kraakpand voor dertig mensen. Nu staat het op de grote zaal."
Waar het misgaat
Het model beschrijft een gemiddelde
Mark uit het voorbeeld komt op zaterdag met zijn kinderen naar de familievoorstelling. Op een donderdag kan hij alleen in de achterste rij van een concert zitten om even bij te komen. Gebruik de segmenten om te kiezen waar het budget heen gaat, en spreek bezoekers aan op wat ze die dag komen doen.
Profielen zonder gevolgen
Het team presenteert een mooie analyse met elf groepen en kleurrijke persona's. Een maand later gaat dezelfde Facebook-campagne naar iedereen in een straal van twintig kilometer. Het model levert pas iets op als er geld, programmering of tijd verschuift.
Elk wegblijven als communicatieprobleem zien
Jonge gezinnen komen niet naar de avondvoorstelling. De eerste reflex is een advertentie in de schoolnieuwsbrief. Maar de voorstelling begint om 20.15 uur, en om die tijd liggen hun kinderen in bed. Voor die gezinnen werkt een middagvoorstelling om 14.00 uur. Het model laat zien wie er wegblijft; de tweede blog gaat over de reden.
Zelf aan de slag: de keukentafeltest
Reserveer voor deze vragen bijvoorbeeld een gezamenlijk overleg. Neem de brochure van het model erbij en, als die er is, een postcode-overzicht uit het ticketsysteem.
- Welke groepen zitten nu het meest in onze zaal?
- Welke groep woont om de hoek, maar zien we nauwelijks?
- Voor welke twee groepen doen we de komende jaren extra moeite?
- Welke groep krijgt bewust geen extra aandacht?
- Op welk moment, via welk kanaal en in welke toon bereiken we elke gekozen groep?
- Wat doen we volgend seizoen anders voor die groepen: in programma, prijs, tijdstip of tekst?
Sluit af met één zin die in het beleidsplan kan:
"Tot [jaar] investeren we extra in [groep A] en [groep B], omdat [reden]. [Groep C] blijft welkom, maar krijgt geen extra budget."
Voor actuele publicaties en vragen over de toepassing: het Culturele Doelgroepenmodel van Rotterdam Festivals, bereikbaar via publieksbereik@rotterdamfestivals.nl.