← Terug naar de werkplaats

Model / marketing

Het Vlinderdasmodel

Van een eerste ontmoeting naar een culturele relatie die kan blijven groeien.

Het Vlinderdasmodel voor cultuur: Ontdekken, Raken, Verdiepen en Kiezen; Beleven in de knoop; Nagenieten, Verbinden, Verdiepen en Delen. Het bandje leidt terug naar Herontdekken. Onder iedere cultuurterm staat de oorspronkelijke marketingterm.Bekijk het model op groot formaat ↗

Een voorstelling bezoeken, een maker ontdekken of voor het eerst naar een concert gaan: het kan het begin zijn van een relatie die jaren meegaat. Met het Vlinderdasmodel wil ik die hele relatie zichtbaar maken. Van de eerste ontmoeting tot de ervaring zelf, de betrokkenheid daarna en het moment waarop iemand opnieuw aanhaakt.

Ik ontwikkelde het model vanuit mijn marketingwerk en werkte de vertaling naar cultuur uit in mijn sollicitatie voor CultuurSchakel. Hieronder leg ik uit hoe de vorm werkt, waarom de ervaring de knoop is en wat de stappen kunnen betekenen voor makers en culturele organisaties.

Een kaartje verkopen is niet het einddoel. Het doel is een publiek opbouwen dat zich met een maker, gezelschap of instelling verbonden voelt.

Bovenaan staan de cultuurtermen; daaronder mijn oorspronkelijke marketingtermen. Het is een inhoudelijke vertaling: sommige stappen overlappen of komen samen. De route is geen vaste volgorde die iedereen doorloopt.

Waarom ik dit model heb ontwikkeld

Ik heb het Vlinderdasmodel zelf ontwikkeld omdat ik bestaande marketingmodellen voor mijn manier van werken te beperkt vond. Vaak lag de nadruk op de weg naar de aankoop. Maar wie één keer een voorstelling of expositie bezoekt, of muziek van een maker ontdekt, kan daarna jarenlang verbonden blijven. Soms een leven lang.

Ik bouw voort op ideeën uit AIDA, Bowtie, Flywheel, lifecycle- en relatiemarketing. Mijn uitwerking voor cultuur gaat over makers, publiek en langdurige culturele relaties.

Hoe het verdergaat dan AIDA

AIDA beschrijft aandacht, interesse, verlangen en actie. In de basis eindigt het bij die actie, bijvoorbeeld een kaartje kopen. In mijn model is de aankoop de toegang tot het belangrijkste moment: de culturele ervaring zelf. Die ervaring vormt de knoop, met aan weerszijden de ontwikkeling van de relatie.

Achtergrond: de vier stappen van AIDA · Salesforce

Links · iemand voor je winnen

Ontdekken · Raken · Verdiepen · Kiezen

OntdekkenZichtbaarheid
Iemand komt voor het eerst met de maker of het aanbod in aanraking. Via sociale media, een poster, een vriend, een recensie, een festival, de locatie of toevallig op straat.

In marketing begint dit bij zichtbaarheid: aanwezig zijn op plekken waar passend publiek je kan tegenkomen. Het gaat om relevante ontmoetingen, bijvoorbeeld via een school, aanbieder, podium of partner, niet alleen om zoveel mogelijk bereik.

RakenInteresse
Het werk wekt nieuwsgierigheid, herkenning, verwondering of emotie. Voor cultuur vind ik ‘raken’ sterker dan het zakelijke ‘interesse’: er gebeurt iets met iemand.

De oorspronkelijke marketingterm is interesse. De eerste aandacht krijgt betekenis: iemand wil kijken, luisteren of meer weten. In cultuur kan die belangstelling ontstaan door herkenning of emotie, nog voordat iemand een concrete bezoekintentie heeft.

VerdiepenVertrouwen
Wie is deze maker? Wat ga ik meemaken? Past dit bij mij? Verhalen, context, previews, interviews en aanbevelingen helpen iemand verder te ontdekken.

Hier draait het marketingmatig om vertrouwen. Verhalen, previews en ervaringen van anderen helpen verwachtingen vormen en onzekerheid verminderen. Begrijpelijke informatie over inhoud, toegankelijkheid en praktische drempels maakt de stap naar deelname kleiner.

KiezenActivatie
De drempel wordt genomen: een kaartje kopen, reserveren, een museum bezoeken, een album beluisteren of deelnemen.

Activatie betekent dat belangstelling overgaat in een concrete stap. Maak reserveren, luisteren of deelnemen eenvoudig, met duidelijke prijzen, tijden en informatie over toegankelijkheid. Een aankoop is één mogelijke actie; actief meedoen kan een andere zijn.

De knoop

BelevenMoment van samenwerking

De culturele ervaring staat centraal. Alles telt mee: ontvangst, locatie, voorstelling of kunstwerk, ontmoeting, horeca, toegankelijkheid, het programmaboekje en wat er na afloop gebeurt.

Hier kan een bezoek veranderen in een gevoel van verbondenheid. Daarom hoort de uitvoering van de hele ervaring bij het plan.

In mijn oorspronkelijke marketingmodel heet de knoop het moment van samenwerking: de aankoop of start van de klantrelatie. Voor cultuur leg ik het accent op beleven. Een kaartje geeft toegang; de ontmoeting met het werk maakt de belofte waar. Die twee momenten kunnen dus op verschillende dagen liggen.

Rechts · iemand aan je binden

Nagenieten · Verbinden · Verdiepen · Delen

NagenietenOnboarding & waarde leveren
De ervaring stopt niet bij de uitgang. Geef ruimte om erover te praten, beelden terug te zien, muziek opnieuw te horen of het maakproces te ontdekken.

In deze cultuurvertaling komen twee oorspronkelijke stappen samen. Onboarding betekent iemand goed op weg helpen: van een heldere bevestiging tot een gastvrije eerste kennismaking. Waarde leveren betekent de belofte waarmaken en de ervaring betekenis geven. Beide beginnen al vóór of tijdens het beleven; een terugblik en extra context laten die waarde daarna doorwerken.

VerbindenVerbinding
Eerst de relatie onderhouden, zonder meteen een volgend kaartje te verkopen. Denk aan verhalen uit de coulissen, een nieuwsbrief, ontmoetingen en een gemeenschap rond de maker.

De oorspronkelijke term is verbinding: een relatie onderhouden waarin het publiek zelf kiest hoe betrokken het wil zijn. Denk aan vrijwillig volgen, een nieuwsbrief of een ontmoeting. Laat contact aansluiten bij de interesse van mensen, zonder meteen een volgende aankoop te vragen.

VerdiepenLoyaliteit
Iemand leert het oeuvre, de maker of organisatie steeds beter kennen. Een incidentele bezoeker kan vaste bezoeker, liefhebber, deelnemer, vriend of donateur worden.

In marketing heet dit loyaliteit. Vertrouwdheid met het werk kan uitgroeien tot herhaalbezoek, deelname of steun. Bij cultuur kan die band jarenlang bestaan, ook als iemand niet ieder programma bezoekt. Daarom zegt terugkerende betrokkenheid meer dan alleen de laatste transactie.

DelenAmbassadeurschap
Een liefhebber vertelt vrienden over het werk, deelt het, neemt iemand mee of beveelt de maker aan. Zo helpt bestaand publiek nieuw publiek het werk te ontdekken.

Ambassadeurschap ontstaat wanneer mensen uit eigen overtuiging over het werk vertellen, iemand meenemen of een maker aanbevelen. Maak delen gemakkelijk en geef liefhebbers iets betekenisvols om door te vertellen. Zo kan een bestaande relatie een nieuwe ontdekking mogelijk maken.

Delen brengt ontdekken op gang

De rechterkant voedt de linkerkant: een culturele relatie kan nieuwe ontmoetingen mogelijk maken.

HerontdekkenReactivatie

En als iemand een tijd niet komt?

Een andere levensfase, kinderen, verhuizing, geld of smaak: een paar jaar afwezig zijn betekent niet dat de relatie voorbij is.

Loslaten · Contact houden · Herontdekken

Geef ruimte, houd contact als iemand dat wil en maak een nieuwe kennismaking mogelijk wanneer het weer past. Een goede strik kun je losmaken en opnieuw strikken.

De oorspronkelijke marketingterm is reactivatie: opnieuw relevant worden voor iemand met wie al een relatie bestond. Het bandje loopt achterlangs van rechts naar links en maakt die terugweg zichtbaar. Een passend nieuw programma of een persoonlijke uitnodiging kan aanleiding zijn om opnieuw te ontdekken, zonder te veronderstellen dat iedereen wil terugkeren.

Een toepassing in de praktijk

De concertpianist in de boulderhal

Een denkbeeldig voorbeeld uit mijn sollicitatie voor CultuurSchakel.

De hal nodigt haar bezoekers uit voor een kort klassiek concert. De pianist vertelt over de muziek en maakt ruimte voor vragen. Wie dat wil, kan zich aanmelden voor een volgend concert of een kennismakingsactiviteit bij een muziekpartner. Een volgende keer neemt iemand een vriend mee.

We volgen niet alleen hoeveel mensen er zijn, maar ook wie voor het eerst komt, hoe zij het ervaren, wie terugkomt en of de samenwerking een vervolg krijgt. Actief muziek maken is daarbij een mogelijke vervolgstap, geen verondersteld resultaat.

Het hele plan laten kloppen

Ik verbind het concept met het publiek, passende partners, communicatie en uitvoering. Daar horen een realistische begroting en financiering bij: eigen inkomsten, bijdragen van partners en, waar passend, subsidies of fondsen. Samen met de maker en betrokken adviseurs onderzoek ik wat haalbaar is en aan welke voorwaarden het plan moet voldoen.

We spreken vooraf af wat we willen leren en volgen dat op een eenvoudige manier. Met toestemming contact houden, feedback ophalen en inzichten delen helpt de organisatie een volgende stap te zetten.

Mijn vertaling van marketing- en relatiedenken naar de culturele praktijk. Geen vaste route voor iedereen: een eenmalige betekenisvolle ervaring is óók waardevol.

Een betekenisvolle ervaring telt

Het model helpt om het hele verhaal te bekijken: hoe iemand het werk ontdekt, wat de ervaring betekent en welke vorm van contact daarna passend is. De stappen zijn aanknopingspunten voor vragen en keuzes, geen verplicht traject voor het publiek.

Daarom kan een eenmalig bezoek ook geslaagd zijn. Langdurige betrokkenheid kan groeien, maar de waarde van een culturele ervaring hangt niet af van een volgend kaartje.